Opuszczenie szpitala psychiatrycznego i odnalezienie się na nowo po kryzysie psychicznym nie zawsze jest łatwe. Wydawać by się mogło, że wypis ze szpitala, to moment, na który czeka każdy pacjent. Formalnie ustają przyczyny, które spowodowały, że znalazł się w szpitalu i stanowi zakończenie pewnego etapu wdrodze do zdrowia. Ale powrót do środowiska (rodzinnego, zawodowego, szkolnego czy uczelnianego) i społeczeństwa, w przypadku osób po kryzysach psychicznych nie zawsze jest łatwy. Zazwyczaj nie chodzi wyłącznie o stan zdrowia. Dla bliskich, przyjaciół, kolegów czy przełożonych, zrozumienie sytuacji osoby po kryzysie nie jest łatwe. Do tego pobyt w szpitalu psychiatrycznym nierzadko stygmatyzuje, bliżsi i dalsi znajomi, sąsiedzi patrzą na taką osobę podejrzliwie, ograniczają lub zrywają kontakty. Niekiedy pojawiają się problemy ekonomiczne, utrata pracy lub brak możliwości jej podjęcia po przebytym kryzysie. Szpital zakończył już swoje zadanie i proponuje wprawdzie comiesięczne spotkania z lekarzem monitorujące stan zdrowia, ale to za mało. Wizyta w ośrodku pomocy społecznej stanowi wyzwanie. Niekiedy nawet bliscy odwracają się, a znajomi ignorują.

 Na kogo więc można liczyć? Kto okaże zrozumienie i udzieli wsparcia? Najlepiej zrobią to ci, którzy sami takiej sytuacji już doświadczyli, a później zdobyli umiejętności i kompetencje, by pomagać. To asystenci zdrowienia - osoby po kryzysach psychicznych, które ukończyły specjalny kurs, odbyły staż i uzyskały stosowny certyfikat. Pracują w szpitalach i instytucjach pomocy społecznej oraz w tworzonych w ramach reformy psychiatrii centrach zdrowia psychicznego. Są jednak wciąż są mało znani, chociaż ich wsparcie może mieć kolosalne znaczenie.   

 

Kim jest Asystent Zdrowienia?

Choć zawód Asystenta Zdrowienia za granicą jest znany i ceniony od lat, to w Polsce jest to profesja stosunkowo nowa. Niewiele osób wie, czym zajmuje się Asystent oraz kto może nim zostać.

Asystent Zdrowienia najogólniej mówiąc to osoba z doświadczeniem kryzysu psychicznego, która ukończyła kurs dający jej kwalifikacje do pomocy osobom borykającym się z chorobami i zaburzeniami psychicznymi. Własne doświadczenie kryzysu, pozwala Asystentowi na zrozumienie osoby chorującej, a co za tym idzie na skuteczną interwencję.

Jako członek zespołu terapeutycznego (obok lekarzy, pielęgniarek, psychologów, terapeutów), zajmuje się m.in. planowaniem oddziaływań wobec chorego, opracowywaniem strategii wsparcia czy aktywizacją chorego.

 

Gdzie zatrudnieni są Asystenci Zdrowienia?

Coraz więcej placówek i instytucji decyduje się na włączenie Asystentów Zdrowienia do grona swoich pracowników. Podyktowane jest to bardzo dobrymi wynikami pracy Asystentów z osobami będącymi w kryzysie, a także odchodzeniem od modeli leczenia stacjonarnego na rzecz leczenia środowiskowego.

Asystentów Zdrowienia możemy spotkać w:

Centrach Zdrowia Psychicznego

Poradniach Zdrowia Psychicznego

Domach Pomocy Społecznej

Oddziałach Psychiatrii

 

Jakie kwalifikacje powinien posiadać Asystent Zdrowienia?

Pierwszym warunkiem, jaki powinna spełnić osoba starająca się o tytuł Asystenta Zdrowienia, jest własne doświadczenie kryzysu psychicznego. Asystent, chcący pracować z innymi chorymi powinien być w remisji. Oznacza to że jego stan powinien być stabilny, a objawy chorobowe w zaniku. Powinien również przejść terapię własną, aby przepracować swoje, często bolesne doświadczenia z okresu choroby. Tylko osoba, będąca w fazie tzw.’’zdrowienia’’ może samodzielnie i skutecznie pomagać innym chorym.

Kolejnym krokiem na drodze do zostania Asystentem Zdrowienia jest zrealizowanie odpowiedniego kursu. Kurs taki organizuje m.in. Stowarzyszenie ‘’Otwórzcie Drzwi’’ czy  Fundacja ‘’Polski Instytut Otwartego Dialogu. Wszelkie aktualne informacje dotyczące Asystentów Zdrowienia można znaleźć na stronie internetowej Stowarzyszenia Asystentów Zdrowienia pod adresem: zdrowienie.org

 

Jak pomagają Asystenci Zdrowienia?

Asystenci zdrowienia bazując na własnym doświadczeniu choroby oraz wiedzy z zakresu pomocy psychologicznej uzyskanej na kursie, stanowią część zespołu terapeutycznego. Potrafią wczuć się w sytuacje chorego, tym samym identyfikując jego potrzeby. To pozwala im nakierować pozostałych specjalistów na rodzaj działań i interwencji, jakie powinny zostać podjęte wobec osoby w kryzysie. Podstawowym narzędziem, z którego korzysta Asystent w swojej pracy jest rozmowa. Efektywna komunikacja jest kluczem do zrozumienia stanu osoby borykającej się z objawami chorób i zaburzeń psychicznych. Umożliwia ona dokładne poznanie sytuacji osoby i udzielenie jej pomocy. Asystenci współpracują także z rodziną chorego, oswajając ich z trudną sytuacją oraz pomagając zrozumieć ograniczenia pacjenta. W relacji z pacjentem, Asystenci Zdrowienia pełnią rolę wspierającą, moblizującą oraz motywującą. Zachęcają osoby w kryzysie do aktywności oraz do kontynuacji leczenia. Są także przykładem dla osób chorujących, że kryzys można pokonać, a choroba nie jest wyrokiem.

Doceniając rolę Asystentów Zdrowienia w systemie ochrony zdrowia, w ramach projektu ''Po drugiej stronie dnia'', umożliwiliśmy zdobycie im nowych kompetencji, pozwalających na efektywniejszą pracę z osobami w kryzysie psychicznym.

W ramach projektu ''Po drugiej stronie dnia'' zaplanowano dwa kursy skierowane do Asystentów Zdrowienia. Odbyły się one w dniach 7-8.04.2021 oraz 16-17.04.2021 online za pomocą platformy ZOOM. Prowadzącymi byli dr Agnieszka Fusińska-Korpik (psycholog kliniczny) oraz Mateusz Biernat (Prezes Fundacji Człowiek, Asystent Zdrowienia, Psycholog). Celem szkolenia było szlifowanie umiejętności pomocowych Asystentów Zdrowienia w kontakcie z grupąŁącznie przeszkolono 40 Asystentów Zdrowienia z całej Polski.

 

➡️Najważniejsze zagadnienia poruszone w czasie szkoleń:

– Etapy rozwoju procesu grupowego

– Role grupowe – ich wpływ na przebieg procesu grupowego

– Komunikacja interpersonalna o zasady dialogu otwartego

– Zasady słuchania

– Efektywne wsparcie w kryzysie, narzędzia i techniki pracy niezbędne w pracy grupowej.

 

Szkolenia przeprowadzone były w ramach ogólnopolskiego projektu ''Po drugiej stronie dnia'' realizowanego przez Fundację ''Budzenie Pasji''. Sfinansowane zostały ze środków PFRON.

 

Dlaczego aktywność zawodowa osób z doświadczeniem kryzysu jest tak ważna?

Destygmatyzacja - Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami pomaga przełamywać bariery w społeczeństwie. Udowodnienie, że osoby z doświadczeniem kryzysu równie dobrze radzą sobie z obowiązkami zawodowymi co osoby zdrowe, pozwala na obalenie mitu o niezdolności do pracy każdego chorego. Osoba z doświadczeniem kryzysu nie może być postrzegana jako mniej wartościowy czy zbędny pracownik. Takie podejście powiela stereotypy i sprzyja dehumanizacji tych osób. Ponadto powoduje, że wykluczony, ignorowany i sprowadzany na margines chory stopniowo zamyka się w sobie, co niweczy efekty długotrwałego leczenia. Problemy ze zdrowiem psychicznym w żadnym wypadku nie powinny być powodem do wstydu i izolacji. Chory jest pełnowartościową osobą, która ma całkowite prawo rozwijać się zawodowo i społecznie.

Przełamanie stereotypów - Dotychczas funkcjonował pogląd, że osoba z doświadczeniem kryzysu nie jest w stanie efektywnie pracować. Nic bardziej mylnego. Kryzys może dotknąć każdego z nas. Wykluczanie z aktywności zawodowej z tego powodu jest niesprawiedliwe oraz krzywdzące. Częstym błędem jest też szufladkowanie wszystkich osób chorujących. Każda choroba i zaburzenie są inne – odmienny jest ich przebieg, objawy i ich nasilenie czy sposób leczenia. Co więcej, u poszczególnych chorych z tą samą diagnozą objawy mogą wyglądać nieco inaczej. Nie każdy chorujący czuje się na siłach aby pracować, lecz wielu z nich chce podjąć zatrudnienie w pełnym bądź częściowych wymiarze godzin.

Powrót do ‘’normalnego’’ życia - Po opuszczeniu murów szpitala bądź przerwie w aktywności zawodowej, wielu osobom trudno jest na nowo podjąć pracę. Wiąże się to zarówno z obawą przed ponownym wykluczeniem z życia zawodowego z powodu stanu zdrowia jak i napiętnowaniem w miejscu pracy przez współpracowników. Zdobycie pracy i aktywność zawodowa pozwala na odzyskanie przez te osoby poczucia sprawczości i kontroli nad własnym życiem. Aspekt rozwoju zawodowego jest bardzo ważnym czynnikiem w drodze do zdrowienia. Do tego dochodzą kwestie finansowe. Osoba, która zarabia, jest w stanie utrzymać siebie (i/lub rodzinę) co również daje jej poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa. Tzw. poduszka finansowa jest również dodatkową pomocą gdy osoba chce skorzystać z prywatnej oferty specjalistów, takich jak psycholodzy, psychiatrzy czy psychoterapeuci. Z uwagi na dużą ilość osób potrzebujących pomocy i nie mających na nią środków, profesjonaliści działający w ramach NFZ są bardzo oblegani. Niestety generuje to często gigantyczne kolejki, a co za tym idzie, długi czas oczekiwania na wizytę. Rozwiązaniem są stacjonarne oddziały psychiatryczne, które jednak również często są przepełnione, oraz wiążą się z pobytem w placówce – a co za tym idzie z przerwą w wykonywaniu pracy. Korzystniejszym wyjściem wydają się Centra Zdrowia Psychicznego, gdzie pacjent może uzyskać pomoc nie tylko szybko, ale również w pobliżu swojego miejsca zamieszkania.

Rozwój - wiele osób po przebytym kryzysie decyduje się na zmianę bądź modyfikację swojej ścieżki zawodowej. Zmiany te często podyktowane są stricte troską o własne zdrowie i mają na celu zminimalizowanie ryzyka nawrotu objawów chorobowych. Dlatego część osób rezygnuje z pracy charakteryzującej się dużą ilością stresorów, presją czasową i intensywnym wysiłkiem umysłowym czy fizycznym. Zamiast tego poszukują bezpiecznego środowiska, w którym uzyskały by wsparcie i komfortowe warunki do rozwoju zawodowego. Nieprawdą jest, że osoby z niepełnosprawnością wolą pozostawać na zasiłku, dobrowolnie rezygnując z wszelkich prób podjęcia pracy. Większość z nich intensywnie szuka zatrudnienia, ale z powodu stygmatyzacji, stereotypizacji i innych ograniczeń ich wysiłki są udaremniane. Oferta pracy dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności ciągle nie jest wystarczająca. Pracodawcy często oferują pracę nieadekwatną do wykształcenia, umiejętności i możliwości i potrzeb osoby. Głównym sektorem, w którym osoby z orzeczeniem mogą zdobyć zatrudnienie jest praca w ochronie, która jednak nie jest najlepszą możliwością dla większości osób z doświadczeniem kryzysu. Dlatego wciąż powinniśmy dążyć do poszerzania oferty skierowanej do osób po kryzysach psychicznych, tak aby mogły się one rozwijać w dowolnym kierunku. Wszelkiego rodzaju kursy i szkolenia pozwalające na zdobycie nowych kwalifikacji i rozwijanie już zdobytych, znacznie ułatwią osobom chorującym realizowanie się na wielu polach.

Wykorzystanie własnego doświadczenia kryzysu - Coraz popularniejsze wśród osób z doświadczeniem kryzysu jest dzielenie się swoją wiedzą i pomoc innym, będącym w trudnej sytuacji. Do tej pory było to możliwe jedynie na własną rękę lub wolontaryjnie. Obecnie, w odpowiedzi zarówno na potrzeby osób po kryzysie jak i pacjentów, sformalizowany został zawód Asystenta Zdrowienia. W ten sposób, zarówno jedna jak i druga grupa czerpią obustronne korzyści. Asystenci realizują się zawodowo oraz mogą rozwijać swoje umiejętności i kompetencje m.in. poprzez kursy i szkolenia. Pacjenci natomiast zyskują wsparcie osoby, która przeszła to co oni i rozumie ich. Asystenci Zdrowienia wzbogacają również perspektywę zespołu terapeutycznego o nowe aspekty. Mogą bardziej dotrzeć do chorego, i wskazać, w jakich obszarach powinna nastąpić interwencja.

Aktywizacja - Stagnacja często sprzyja nawrotowi choroby. Ponadto, chory pozbawiony możliwości realizowania się w różnych obszarach życia, utwierdza się w przekonaniu, że nie jest w stanie wrócić do ‘’normalnego’’ życia. Czuje się niechciany, wykluczony i niepotrzebny. Aktywność sprzyja rehabilitacji po kryzysie i zdrowieniu. Ważne jest, aby chory czuł, że jego praca jest potrzebna i pożyteczna. Ta świadomość zwiększa jego motywację do dalszego angażowania się.

Terapia przez pracę - Droga do zdrowienia bywa często wyboista i wymagająca. Jednym z czynników, który może znacząco ją ułatwić jest wspierające środowisko pracy. Ważne jest aby warunki w miejscy pracy dostosowane były do potrzeb i możliwości osoby. Szczególnie ważny w pracy jest także kontakt z drugim człowiekiem – zarówno ze współpracownikami jak i ewentualnymi klientami. Pozwala to na ćwiczenie kompetencji miękkich oraz pozwala funkcjonować społecznie. W razie pogorszenia stanu zdrowia, ważne jest otrzymanie wsparcia i zrozumienia od przełożonych. Indywidualne podejście do każdego pracownika niestety w większości firm nie jest praktykowane. Jest to jednak ważny aspekt, który pozwala na monitorowanie stanu osoby i ewentualną interwencję w przypadku niepokojących sygnałów z jej strony.